De wereld volgens Gert-Jaap…

Archive for december, 2016

Windenergie, het blijft gesubsidieerd afval.

maandag, december 26th, 2016

Er doen een hoop spook verhalen de ronde over de vraag wat (offshore) wind energie nou werkelijk kost. De fan’s (en beroeps belanghebbenden) roeptoeren rond dat ‘wind op zee’ de goedkoopste vorm van duurzame energie is. Niemand beantwoordt de vraag wat de integrale kosten van windenergie dan daadwerkelijk wel zijn.

Die kosten bestaan projectontwikkelingskosten, rente- en afschrijvingslasten van de turbines, onderhoud, de net aansluiting en verwijderingskosten. En niet te vergeten de kosten van de stand-by voorziening.

Wanneer het niet waait willen we ook stroom en die kosten dienen dus ook toegerekend te worden aan de windparken. Dat gebeurt momenteel nog niet, maar ligt wel voor de hand. Een voorstel in die richting ligt momenteel bij de EU commissie Energie. Leveringszekerheid heeft namelijk ook een prijs.

Een aantal landen (Duitsland, Spanje & de UK) subsidiëren de fossiele centrales of willen dat gaan doen. Om zo massale blackouts te voorkomen zoals die in Australië nu eerder regel dan uitzondering zijn. Een tender die Engeland daartoe uitschreef (stand-by vermogen) werd nota bene gewonnen door de leverancier van diesel generatoren. De inschrijvende kolencentrale viel af en de eigenaar sluit deze nu. Kolen CO2 vervangen door Diesel CO2.

Uit de meest recente tender ‘wind op zee’ blijkt dat het ‘Shell conglomeraat’ voor windpark Borssele 3 & 4 heeft ingeschreven op 5,45 cent per kWh. Uitgaande van een SDE+ bodemprijs van 4,4 cent hoeft er dan maar 1 cent per kWh aan subsidie bij. Dat klinkt hoopgevend.

Minister Kamp rept zelfs over ‘zonder subsidie over 7,5 jaar’ en zijn ambtenaren wagen daar zelfs een column aan in de Volkskrant http://bit.ly/2hGSEz3. Zij vergissen zich, veronderstellende dat er van bewuste desinformatie geen sprake is.

Dat zit zo. De SDE+ subsidie vergoedt het verschil tussen de kostprijs en de marktprijs voor stroom, voor zover die marktprijs boven de 4,4 cent per kWh ligt. Daalt de marktprijs daaronder, dan is het risico voor Shell en stijgt de marktprijs dan daalt de subsidie navenant. Wordt de marktprijs voor stroom mettertijd 5,45 cent, dan is er geen verschil tussen kostprijs en marktprijs en dus geen subsidie meer nodig. Klinkt goed.

Alleen zal – om te beginnen – die marktprijs niet mettertijd stijgen, maar alleen verder dalen. De Call 2017 voor stroom is momenteel 2,7 cent, grofweg de helft van de Shell prijs. De ECN – de energie adviseur van de ambtenaren op het ministerie van Economische zaken – voorspellen een stijgende marktprijs voor stroom. Al jaren achtereen doen zij – deze telkens door de werkelijkheid weerlegde – voorspelling.

Zie hier de ECN voorspelling uit 2004 en verder, waaruit een stijgende marktprijs tot boven de €5 cent per kWh blijkt.

En hier de werkelijke marktprijs voor stroom sinds 2010 (in Duitsland).

Zodra het ook maar enigszins gaat waaien, zakken de spotprijzen voor stroom zelfs door de nullijn naar negatief. De windstroom leveranciers moeten betalen om hun stroom kwijt te raken en wanneer je moet betalen om iets kwijt te raken, noemen we dat gewoon afval.

Hier de ontwikkeling van de spotprijs voor stroom op 2e kerstdag 2016. (Duitsland windkracht 4 a 5). Vanaf een uur of 10 AM zijn er een aantal windparken van het net afgeschakeld om het stroomnet (en de prijs) te stabiliseren. (De turbine eigenaar krijgt overigens nog altijd 95% van het garantie tarief voor de stroom die hij had kunnen produceren).

Die werkelijkheid is volkomen tegengesteld aan de voorspellingen zoals de ECN die aan minister Kamp voorspiegelt. En dat is ook volkomen logisch. Het ongelimiteerd – gesubsidieerd – op de markt brengen van extra stroom, heeft bij gelijkblijvende vraag een prijs drukkend effect.

Windstroom – of zonnestroom for that matter – is extra aanbod. Het vervangt geen bestaande ‘fossiele’ capaciteit, de zogenaamde ‘baseload’. En kan dat ook niet, die ‘fossiele’ capaciteit blijft ook gewoon nodig. Meestal waait het niet, niet hard genoeg of te hard. De groene gedachte dat het in Europa altijd wel ergens waait berust ook al evenzeer op wensdenken.

We zullen dus de factor ‘leveringszekerheid’ bij de kosten van windstroom moeten optellen. Of te wel de ‘fossiele’ subsidies aan kolen centrales moeten worden toegerekend aan weersafhankelijke energiebronnen. De circa €2 miljard die minister Kamp aan biomassa voor kolen centrales subsidieert, zijn dus in werkelijkheid gewoon verkapte wind subsidies. Om de benodigde stand-by capaciteit te leveren.

Bij een marktprijs van 4 cent per kWh kan een kolen centrale nog steeds winstgevend draaien, mits die heel het jaar op vol vermogen mag leveren (een Duitse kerncentrale voor 2,5 cent). Mag die kolencentrale maar de helft van de tijd leveren, dan verdubbelt logischerwijze de kostprijs per kWh naar zo’n 8 cent per kWh. De variabele kosten van een kolencentrale (de kolen) zijn minder dan marginaal.

Tegelijkertijd geldt dat zonder weersafhankelijke wind- & zonnestroom er überhaupt amper stand-by vermogen nodig is. Waarom we überhaupt weersafhankelijk elektriciteitsvermogen toevoegen weet niemand. Serieus CO2 besparen doet het alleen rekenkundig, in werkelijkheid neemt de CO2 uitstoot bij meer windstroom productie alleen maar toe. Het vraagvolgend energie rendement van fossiele (kolen & gas) centrales implodeert. Maar bon.

Het windpark Borssele levert dus stroom voor 5,45 cent en onze kolencentrale – wanneer het niet waait – voor 8 cent. Triomfantelijk roepen de wind adepten dan dat windstroom goedkoper is dan ‘fossiele’ stroom. Maar dat is onjuist.

De prijs van leveringszekerheid (in casu dus circa 4 cent per kWh) moet worden opgeteld bij de kosten van windstroom. Net zoals de miljarden die de firma Tennet nog gaat investeren in het hoogspanningsnet. De net aansluiting van 1,4 cent per kWh noch de andere Tennet kosten om het stroomnet stabiel te houden, zitten in de Shell prijs verdisconteerd.

Daarmee komen de integrale offshore windstroomkosten per kWh op tenminste 10,85 cent exclusief de miljarden die TenneT nog moet gaan investeren om het stroomnet voor imploderen te behoeden. En exclusief de miljarden biomassa subsidie voor het stand-by vermogen.

Een windpark (op land of op zee) zal dus nooit zonder subsidies kunnen wanneer de kosten van leveringszekerheid worden toegerekend aan de plaats waar die kosten thuishoren. Het windpark. Tegelijkertijd neemt de economische waarde van windstroom af met de toename ervan. Op een dag dat het een beetje waait is die waarde al negatief en is stroom feitelijk gewoon afval. In geval van wind energie, gesubsidieerd afval.

Verplaats windpark Fryslan naar de Noordzee

dinsdag, december 20th, 2016

Vorige week maakte minister Kamp trots bekend dat het offshore windpark Borssele (700 MW) aanbesteed was voor €5,45 cent per KwH. Een consortium – waaronder de koninklijke Shell – was de winnaar. Binnen een half jaar is offshore windenergie blijkbaar 50% goedkoper geworden. Dat is uiteraard goed nieuws voor de Nederlandse belasting betaler.

Bij die 5,45 cent zijn rustig een paar kritische kanttekeningen te plaatsen. Zo wordt de netaansluiting (grofweg 30% van de totale investering) middels de firma TenneT direct door gezinnen betaald – via de energie rekening. Tegelijkertijd kost deze offshore windstroom dan nog steeds grofweg het dubbele van de marktwaarde. Strikt genomen is windstroom daarmee dan ook niets anders dan gesubsidieerd afval.

Neemt niet weg, dat grootschalige offshore windparken blijkbaar goedkoper stroom leveren dan wind op land. Dat is nog duurder. Daarbij rijst dan ook direct de vraag, waarom de provincie Fryslan überhaupt nog een kleinschalig windparkje (circa 320 MegaWatt) in het IJsselmeer zou ambiëren? Laat staan daar €127 miljoen van uw en mijn belastinggeld aan zou willen spenderen – €500,- per Fries huishouden.

De energie agenda die minister Kamp heeft gepresenteerd, zet vol in op wind op zee. Wind op land – en het IJsselmeer behoort daartoe – is inmiddels blijkbaar van ondergeschikt belang. Ook natuurclubs vinden windparken in een Natura 2000 gebied een slecht idee, ze gaan naar de Raad van State.

De provincie Groningen wil voor haar ‘wind verplichting’ nu ook uitwijken naar de Noordzee http://bit.ly/2ibbXQS. Nota bene de SP & PvdA in de Tweede Kamer dienden een (aangenomen) motie in om met voorgenomen windpark Veenkoloniën te kappen. Wat met name voor de PvdA weer eens het volgende draai moment betekent.

Er zijn overigens geen historische voorbeelden van een geslaagde transitie waarbij het leven daarna duurder werd. We zijn van paard en wagen afgestapt omdat een verbrandingsmotor efficiënter en daarmee goedkoper is. Niet omdat er een tekort aan paarden dreigde.

Er zijn ook argumenten aan te voeren om helemaal niet aan wind- of zonnestroom te willen beginnen. De ingezette energietransitie is feitelijk dan ook nu al mislukt. U hoeft alleen maar naar Denemarken, Duitsland, Canada of Zuid Australië te kijken. De energie tarieven zijn daar geëxplodeerd en het elektriciteitsnetwerk geïmplodeerd. In Duitsland worden jaarlijks 350.000 mensen afgesloten – ze kunnen de rekening niet meer betalen. In Engeland zijn o.a. daarom vorige winter 40.000 mensen dood gevroren. Gewoon in hun eigen huis! http://bit.ly/2gRcgDI

Wanneer windstroom van Den Haag dan toch moet, dan ver weg, op de Noordzee. Blijkbaar beduidend goedkoper dan in het IJsselmeer. Tegelijkertijd kan ieder Fries gezin dan een belasting teruggave verwachten van €500. Het zou Gedeputeerde Staten dan ook sieren om het coalitie akkoord op dit punt aan te passen. Noem het voortschrijdend inzicht.

De energie agenda is net een Artist Impression. Je weet zeker dat het zo niet wordt.

donderdag, december 8th, 2016

Gisteren kwam minister Kamp dan eindelijk met de lang verwachte energie agenda. Daarin worden de richtingen geschetst waarlangs Nederland in 2050 vrijwel 100% CO2 vrij in haar energievoorziening moet gaan voorzien. U vindt die agenda hier http://bit.ly/2ge2Gq4.

Er staat van alles in – Nederland gaat van het aardgas af, vanaf 2035 mogen er alleen nog maar elektrische auto’s worden verkocht etc. Wat er niet in staat is minstens even interessant. Over een eventuele sluiting van kolencentrales wordt met geen woord gerept (komt separaat naar de Kamer). Wat er ook niet in staat is wat de kosten van deze voorgenomen energietransitie zullen worden en wie dat gaat betalen.

Wel staat er bijvoorbeeld in, dat na 2020 er jaarlijks 1000MW aan opgesteld offshore windvermogen bij moet komen. Even ter memorie de aangenomen motie aanhalend op het VVD congres afgelopen november: ‘nadat er [maximaal] 6000MW windvermogen op land is gerealiseerd, mogen er geen wind turbines op land meer bijkomen’. Cruciaal is daarbij het woordje ‘maximaal’.

De Provincies die eerder met het pistool op de borst werden verplicht om zus en zoveel megawatt aan wind op land te realiseren, zullen naar de nieuwe ‘wind op zee’ ambitie verwijzen. Zij zullen terecht opperen om de windparken op land te verplaatsen naar wind op zee. Uitbouw van wind op land maakt immers geen onderdeel meer uit van de energie agenda. Zeker nu het linkse smaldeel in de kamer subsidies op Biomassa wenst te stoppen kan e.e.a. zo maar uitgeruild gaan worden.

Over de kosten van de voorgenomen energietransitie staan wel een paar vuistregels opgenomen, onder vermelding dat verder onderzoek daarnaar in 2017 moet plaatsvinden. Er zijn dus vooral weidse vergezichten gepresenteerd zonder het Euro teken in de buurt. Gedurende 2017 valt verder comfortabel ná de komende formatieperiode.

Maar bekijken we die vuistregels, dan staat daar jaarlijks circa €15 miljard met een zekere bandbreedte. Dat is beduidend meer dan de begroting van ontwikkelingssamenwerking en defensie samen. Die uitgaven worden op de Nederlandse huishoudens verhaalt middels de energienota via de ‘opslag duurzame energie’ en door hogere consumentenprijzen. Het bedrijfsleven berekent die hogere energie lasten namelijk echt gewoon door.

Inmiddels is er over de jaren 2012 t/m 2015 een slordige €11,7 miljard aan SDE+ subsidies gealloceerd en dat heeft tot het resultaat geleid van wel 1% meer duurzame energie. Daar komt over 2016 & 2017 nogmaals €28 miljard bij en dat is dan nog zonder de SDE+ subsidies voor offshore wind over 2017. Het totaal aan SDE+ subsidies zal volgens de Algemene Rekenkamer tot en met 2020 nog oplopen naar meer dan het dubbele (http://bit.ly/2hnPIXG).

Die subsidies lopen 15 jaar, dus elk huishouden gaat nu al voor €6.214,- aan de lat. Let wel, voor 1% winst duurzame energie met nog 94% te gaan. Nu zullen duurzame technologieën wel goedkoper worden, maar ook tegelijkertijd last hebben van de wet op de afnemende meeropbrengsten.

De schatting van €15 miljard per jaar na 2020 lijkt mij nog rijkelijk optimistisch, maar laten we er gemakshalve eens vanuit gaan. Voor een gezin van papa, mama en twee kindertjes komen we dan uit op een verhoging van de energienota / verlaging vrij besteedbaar inkomen van circa €300,- … per maand that is, 30 jaar lang!

Of te wel over de periode 2020-2050 meer dan €25.000,- per Nederlander, baby’s en pensionada’s incluis. Voor ons gezin van papa, mama en twee kindertjes dus ruimschoots €100.000,- welke overgeheveld wordt van het vrij besteedbaar inkomen naar de subsidie industrie. Het lijkt mij vrij onwaarschijnlijk dat zulks gebeurt zonder een ware volksrevolte.

Nu Dhr Trump systematisch de CO2 hype aan het afbreken is en Australië als duurzaam voorbeeldland (> 40% renewables) om de haverklap uren en soms dagen in het donker zit, kunnen we deze energie agenda naar het rijk der fabelen verwijzen. Deze energie agenda is net een Artist Impression. Je weet één ding zeker, zo wordt het niet. Wie nog de eerdere visie op het inpolderen van de Waddenzee zoekt (1970), zal straks eerst deze energie agenda in de donkere bureaulade tegenkomen.

Dhr Trump, maar ook in China en India hebben ze het wel begrepen. Zij stoppen met weersafhankelijke varianten welke nooit zonder subsidies zullen kunnen en uitsluitend disruptive voor de energie voorziening zullen zijn. Zij investeren in de volgende generatie nucleaire energie zoals de #MSR en #Thorium (http://bloom.bg/2gAYAcn).

Het enige positieve wat in deze energie agenda verhuld staat opgenomen, is dat Nederland daarbij zal aanhaken. Een marginaal deel van de SDE+ budgetten worden gealloceerd voor de energie innovatie van morgen.